۱۴۰۲/۶/۵ - ۱۲ : ۳۶

خط مستقیم ارتباطی میان ایران و آمریکا

خط مستقیم ارتباطی میان ایران و آمریکا

پریانکا شانکار 26 اوت در الجزیره نوشت: اوایل ماه جاری، پس از بیش از دو سال مذاکره پشت درهای بسته، ایالات متحده و ایران بر سر یک معامله مبادله زندانیان به توافق رسیدند که پس از اجرای آن، تهران پنج شهروند ایرانی-آمریکایی را در ازای آزادی چند ایرانی زندانی در آمریکا و دسترسی به میلیاردها دلار وجوه مسدود‌شده آزاد خواهد کرد. با این حال سوالاتی در مورد اینکه چرا این معامله تنها در شرایط کنونی اتفاق می‌‌‌افتد، مطرح است. آنتونی بلینکن وزیر امور خارجه آمریکا، گفت که این توافق با هیچ جنبه دیگری از سیاست واشنگتن در قبال ایران ارتباطی ندارد و تنها بر آزادی شهروندان و ساکنان آمریکایی که به‌‌‌صورت اشتباه در تهران بازداشت شده‌‌‌اند، تمرکز دارد. اما وزارت امور خارجه گفته است که بخش جدایی‌ناپذیر اجرای این توافق اکنون دسترسی به 6 میلیارد دلار از وجوه مسدودشده این کشور در کره‌جنوبی است.
 
باج خواهی یا مبادله زندانیان؟
برخی از منتقدان آمریکا را متهم کرده‌اند که با موافقت با این توافق، به آنچه «باج‌خواهی» ایران می نامند، تن داده است. تام کاتن، سناتور جمهوری‌خواه، در بیانیه‌‌‌ای در اوایل ماه اوت، جو بایدن رئیس‌‌‌جمهور این کشور را به یک «عمل مماشات‌گرانه» متهم کرد که می‌تواند ایران را جسور کند. اقتصاد ایران در حال حاضر در وضعیت نامساعدی قرار دارد. بر اساس گزارش بانک جهانی، این کشور با چالش‌های شدید تغییرات آب و هوایی از جمله خشکسالی شدید مواجه است که می‌تواند تولیدات کشاورزی را محدود کند.

جنگ در اوکراین همچنین هزینه واردات ایران را افزایش داده و بر منابع مالی دولت فشار وارد کرده است. واضح است که ایران انتظار دارد وجوه آزاد‌شده در کره‌جنوبی قابل دسترسی باشد تا بتوانند از آن بهره ببرد و اقتصاد خود را که در حال حاضر با مشکل مواجه است، اصلاح کند. رکسانا فرمانفرمائیان، مدرس سیاست بین‌الملل در دانشگاه کمبریج که متخصص مسائل ایران است، به الجزیره گفت: «این‌طور نیست که ایالات متحده به آنها پول بدهد. همچنین فکر می‌‌‌کنم کمی خلاف واقع است که بگوییم در این توافق مبادله زندانیان، ایران تنها طرفی است که در اینجا باج‌‌‌خواهی می‌کند. من نمی‌گویم قوانین ایران به شیوه مناسبی اجرا می‌شود، اما از زمانی که ایالات متحده از توافق هسته‌ای 2018 برجام [برنامه جامع اقدام مشترک] خارج شد و ایران را تحت تحریم‌های فوق‌العاده قرار داد و تمام سرمایه‌هایش را در زمانی که تهران به تعهدات خود پایبند بود مسدود کرد؛ کل رویکردش با باج‌خواهی همراه بود.»

 کاوه موسوی، وکیل حقوق بشر ایرانی و رئیس سابق حقوق منافع عمومی در دانشگاه آکسفورد نیز معتقد است توافق ایران و آمریکا به این دلیل حاصل شده است که دولت بایدن از این اتفاق به نفع خود در اطمینان یافتن از پیشگیری از وقوع جنگ در بخش دیگری از جهان بهره‌برداری کرد، چون از روابط ایران با روسیه نگران است. غرب برای تامین مهمات موردنیاز اوکراین به شدت کار می‌کند، در حالی که روسیه از ایران و کره‌شمالی درخواست می‌کند که پهپاد، گلوله و خمپاره عرضه کنند.
   
 وی به الجزیره گفت: ایالات متحده آگاه است که تهران سرمایه‌گذاری زیادی برای بقای روسیه انجام داده است و مایل است این روایت را تغییر دهد و همچنین اطمینان حاصل کند که تهران با دیگر همسایگان خود در خاورمیانه در صلح است. از زمانی که روسیه در فوریه گذشته به اوکراین حمله کرد، روابط مسکو و تهران نزدیک‌‌‌تر شده‌‌‌ است. اما در حالی که ایران تایید کرده است که قبل از آغاز درگیری اوکراین هواپیماهای بدون سرنشین به روسیه داده است، اتهامات آمریکا مبنی بر ارسال صدها هواپیمای بدون سرنشین به روسیه از آغاز جنگ را رد کرده است.

مخالفت علیه توافق
تهران گفته است که توافق مبادله زندانیان پس از ورود دارایی‌های مسدود‌شده به حساب بانکی در بانک مرکزی قطر اجرا خواهد شد. اما هم در ایالات متحده از این معامله راضی نیستند، به‌ویژه اعضای یک خانواده با اقامت دائم در ایالات متحده که مشمول این مبادله نشده است. داریان دلیلی، پسر شهاب دلیلی به الجزیره گفت: هفت سال گذشته است و من به دولت آمریکا نیاز دارم که مسوولانه عمل کند. پدرم شهاب دلیلی، مقیم دائم آمریکا و شهروند ایران، همچنان در زندان به سر می‌برد. هیچ توضیحی در مورد اینکه چرا او آزاد نشده، به من داده نشده است. دولت ایالات متحده می‌گوید به این دلیل است که پدرم تحت عنوان «بازداشت غیرقانونی» معرفی نشده است.

آنتونی بلینکن وزیر خارجه آمریکا در پاسخ به سوال روزنامه‌نگاران مبنی بر اینکه چرا شهاب دلیلی از توافق مبادله زندانیان کنار گذاشته شد، گفت که نمی‌تواند جزئیات موارد فردی را فاش کند، اما گفت که ایالات متحده به طور مداوم در حال بررسی پرونده‌های بازداشت‌های غیرقانونی در ایران است. محمد مرندی، استاد دانشگاه تهران، به الجزیره گفت: «آمریکا و متحدانش همیشه ادعا می‌کنند هر کسی که در ایران بازداشت می‌شود بی‌‌‌گناه است، اما تصور اینکه آمریکا تا این حد بی‌‌‌گناه باشد، بسیار دشوار است.» وی با تاکید بر زندانیان ایرانی در آمریکا که گمان می‌رود به نقض تحریم‌‌‌های ایران متهم شده‌‌‌اند، افزود: «حتی دولت آمریکا هم اعتراف می‌کند که ایرانی‌‌‌هایی که در زندان‌‌‌هایشان نگهداری می‌‌‌شوند، هرگز به آمریکا آسیبی نرسانده‌‌‌اند.»

توافق چگونه روابط را تغییر خواهد داد؟
در همین حال، بلینکن اضافه کرده است که هیچ چیز در مورد توافق، رویکرد کلی آمریکا را در قبال ایران تغییر نمی‌دهد. ما همچنان به دنبال استراتژی بازدارندگی، فشار و دیپلماسی هستیم. ما متعهد به تضمین این موضوع هستیم که ایران هرگز به سلاح هسته‌ای دست پیدا نکند. ما همچنان تهران را برای نقض حقوق بشر، اقدامات بی‌‌‌ثبات‌‌‌کننده در منطقه، ارائه هواپیماهای بدون سرنشین به روسیه برای استفاده از آن در جنگ علیه اوکراین و بسیاری از موضوعات دیگر، مسوول می‌‌‌دانیم. بلینکن در 15 اوت به خبرنگاران گفت: ما به صراحت گفته‌‌‌ایم که ایران باید تنش‌‌‌زدایی کند تا فضا برای دیپلماسی آینده ایجاد شود.

 

منبع: دنیای اقتصاد